Nowe Podkarpacie

Reklama
Reklama

Rudna Mała / gmina Głogów Małopolski/

Email

Wieś należała do klucza głogowskiego dóbr Lubomirskich. W 1725 roku Jan Kazimierz Lubomirski ożenił się z Urszulą Branicką, córką hetmana Klemensa Branickiego. Małżonkowie przystąpili do budowy rezydencji w Głogowie, według planów słynnego architekta Tylmana z Gameren. W 1737 roku Jan Kazimierz Lubomirski zmarł. Jego żona Urszula przejęła ciężar zarządzania dobrami, wykazując przy tym spore talenty organizacyjne i zmysł artystyczny. Urzeczona widokami ogrodów włoskich, postanowiła stworzyć, na ich podobieństwo, letnią rezydencję w pobliżu Głogowa. Wybór padł na Rudną Małą. W 1740 roku powstało tam romantyczne założenie, składające się z pałacyku i parku, będące pierwszą tego rodzaju kompozycją w Polsce, wzorowaną na ogrodach włoskich. Lubomirska nazwała to miejsce Retyradą. Jedyny jego opis zawdzięczamy Elżbiecie Drużbackiej (1698 – 1765), poetce późnego baroku, wysoko cenionej przez współczesnych, m. in. Ignacego Krasickiego i Hugona Kołłątaja, który powiedział, że „utrzymała honor poezji polskiej". Nazywano ją często „Safoną słowiańską" i „Muzą sarmacką". Warto w tym miejscu wspomnieć, że praprawnukiem Drużbackiej, po kądzieli, był komediopisarz Aleksander Fredro. Drużbacka, gospodarując z mężem w dzierżawionym Rzemieniu, często odwiedzała magnackie dwory. Pisała wiersze liryczne, satyryczne, poematy epickie, romanse wzorowane na literaturze francuskiej. Podczas swoich podróży trafiła również do Głogowa, do Urszuli Branickiej, ta zaś zawiozła ją do Retyrady. Park i pałacyk wywarły na Drużbackiej ogromne wrażenie co zaowocowało utworem „Opisanie Retyrady J. O. Księżnej Urszuli z Branickich Lubomirskiej, starościny Bolim". Poemat ten został wydany w tomie zatytułowanym „Zbiór rytmów duchownych, panegirycznych, moralnych i światowych". Oto jego fragment:

 Wchodzę do gaju bliskiej promenady
Ścieżki zawiłym sposobem robione,
Labirynt miły, choć w nim kto zabłądzi,
Uliczki ciemnym ligustrem sadzone.
Aż się wnet długie pokazują mosty,
Instynkt mi dalej postępować radził.
Wtem ujrzę domek, własne pieścidełko,
Tuż za nim biegnę i stanę nad brzegiem,
Obaczę kręty potok w dziwnym kursie,
Wyniosłe drzewa sadzone szeregiem.
Słusznie ktoś nazwał ten dom Retyrada,
Bo w nim każdemu grzeczna Pani włada.

Po śmierci Urszuli Lubomirskiej dobra głogowskie, w tym Retyradę odziedziczyła córka Maria, żona Karola Radziwiłła. W 1774 zostały przejęte przez władze austriackie i wystawione na sprzedaż. W 1802 roku kupił je Filip Sveerts-Spork, dowódca szwadronu kawalerii stacjonującego w Głogowie. W 1808 roku przeszły w ręce jego spadkobierców. Od nich nabył Retyradę Józef Dąmbski i w posiadaniu tej rodziny posiadłość pozostawała do 1944 roku. W trakcie zmian własnościowych romantyczne ogrody zaniedbano. Zniknęły strumyki, mostki, alejki, szpalery ozdobnych krzewów, kompozycje kwiatowe i inne urządzenia. Pałacyk, opuszczony i zaniedbany został przez Dąmbskich przekształcony w budynek folwarku, a następnie, po częściowej przebudowie, w gorzelnię. Jeszcze kilka lat temu stały jego resztki, pozwalające na odczytanie założenia architektonicznego. Murowana i potynkowana, parterowa budowla miała kształt wydłużonego prostokąta. Ogrodową, południową elewację zdobił duży, ośmioboczny ryzalit, opięty na narożach lizenami. Fasada, zwrócona na północ poprzedzona była niską, murowaną przybudówką, dzieląca elewacje na dwie, nierównej długości części. Korpus budynku nakrywał dwuspadowy dach, ryzalit osłaniał wysoki dach namiotowy. Gdzieniegdzie widać było nieliczne ślady dekoracji architektonicznej ścian. Dwutraktowe wnętrza nakrywały drewniane stropy. Z dawnego parku zachowało się kilka starych drzew, dwa stawy przed fasadą ogrodową i resztki fosy. Tę, malowniczą ruinę sprzedano osobie prywatnej. Nowy właściciel deklarował odbudowę pałacyku ale do niej nie doszło. Ostatecznie resztki murów rozebrano, teren został wyrównany. Grupa ocalałych drzew i wspomniane już stawy, to wszystko co pozostało po wspaniałym założeniu.

Martwi cię coś, lub denerwuje? Napisz do Nas!

Pseudonim
Email:
Temat
Wiadomość

Ogłoszenia ostatnio dodane

All rights reserved: Nowe Podkarpacie Designed by: KAJUS